« هر آنچه که باید دربارۀ جلسه دفاع از پایان‌نامه بدانیم »

مرحله پس از پایان نگارش پایان­ نامه تحصیلات تکمیلی، دفاع از پایان‌نامه کارشناسی­ ارشد یا دفاع از پایان‌نامه دکتری است. در این مرحله، دانشجو می­بایست از پایان ­نامه تهیه شده یک نسخه را به دانشگاه محل تحصیل خود ارائه دهد تا پس از انتخاب داوران، طی یک جلسه رسمی در خصوص پایان­ نامه خود گزارشی شفاهی ارائه دهد. در این گزارش دانشجو  باید در مدت زمان 30 الی 45 دقیقه، درباره پژوهش خود و مراحل تکمیل و نگارش آن توضیحاتی ارائه دهد و حاضرین در جلسه را از روند تحقیق و چالش­های فراروی تهیه این پایان­نامه مطلع سازد. دانشجو هم­چنین موظف به ارائه پاسخ­های دقیق و شفاف به پرسش­های داوران در نهایت صبر و حوصله به پرسش‌های داوران می­باشد تا در صورت وجود کاستی یا نقص در پژوهش وی، بتواند با اعمال نظرات داوران ایرادات پایان­نامه را برطرف ساخته و نسخه نهایی آن را تکمیل نماید. جلسه دفاع از پایان‌نامه کارشناسی­ارشد یا دفاع از پایان‌نامه دکتری برای دانشجویان از اهمیت بسزایی برخوردار است، چراکه از یک پژوهش علمی دفاع می‌شود و در واقع دستاوردی که ممکن است در پیشرفت تکنولوژی و صنعت کشور کمک کند و از سویی در ادامه مسیر تحصیل او نقش مهمی خواهد داشت. در جلسه دفاع، استادان در این جلسه با تخمین­و آزمودن سطح علمی دانشجو، به میزان تسلط وی بر مطالب پی می‌برند و با ایراد سوالات مختلف از تهیه، تدوین و درک شدن تحقیق توسط دانشجو و در نهایت کپی و یا سرقت از آثار دیگران اطمینان حاصل خواهند نمود.

 

مدت زمان ارئه مطالب شما 20 دقیقه خواهد بود. قابل توجه است که از این زمان حدودو 2 الی 3 دقیقه (حداکثر 5 دقیقه) لازم است در خصوص اهمیت انجام تحقیق و تاریخچه تحقیقات انجام شده مشابه در قبل (حداکثر 3 اسلاید) و در باقیمانده زمان، به متدولوژی و یافته­های تحقیقاتی بپردازید.

مهم­ترین بخش پایان­نامه، نتیجه­گیری و بحث در مورد یافته‌های شما است که حاضرین در جلسه دفاع تمایل بیشتری به شنیدن آن دارند.

هنگام پیاده­سازی داده­ها و یافته­های پژوهش در نرم­افزار Power Point، اولین اسلاید، باید عنوان پژوهش قید شود و قبل از آغاز جلسه دفاع در حال نمایش باشد تا حاضرین با عنوان، محقق، استاد راهنما و سایر مطالب لازم بیشتر آشنا شوند. در صورت امکان، بهتر است از رایانه شخصی خود بهره­برداری نمایید تا مشکلات عدم تطبیق قلم و نرم­افزار تحت کنترل شما باشد. در این حالت می‌توانید در متون فارسی از فونت‌های زیبایی که موجود است بجای  فونت پیش‌فرض ویندوز استفاده کنید. اما اگر امکان استفاده از رایانه شخصی برایتان فراهم نیست، می­بایست حتماً چند ساعت قبل از شروع جلسه دفاع کنترل­های لازم را بر روی موارد احتمالی و پیش­بینی نشده به هنگام نمایش اسلایدها انجام دهید.

 

در زیر نکاتی را که دانشجویان در جلسات دفاع از پایان­نامه کارشناسی ارشد یا پایان­نامه دکترا لازم است بدانند و ملزم به رعایت آن هستند، ذکر شده است:

  1. برنامه‌ریزی: نظر به اهمیت برنامه­ریزی و مدیریت زمان در همه جوانب زندگی، ضروری است برای برگزاری یک جلسه دفاع موفق و جذاب، که نمایانگر قدرت علمی و تسلط دانشجو بر نتیجه ماه‌ها مطالعه و پژوهش است، لازم است یک برنامه­ریزی و هماهنگی منظم جهت پیشبرد اهداف روز جلسه دفاع و هم­چنین تنظیم زمان لازم انجام شود. رعایت این امر باعث ایجاد آمادگی و آرامش در جلسه دفاع خواهد شد.
  2. آگاهی و اطلاع از قوانین دانشگاه‌: با توجه به قوانین خاص هر واحد دانشگاهی در خصوص نگارش پایان‌نامه و دفاع از پایان‌نامه کارشناسی ارشد یا دفاع از پایان‌نامه دکتری، آگاهی و اطلاع دانشجو از حاضرین در جلسه دفاع، آشنایی با داوران در جلسه و همینطور استاد راهنما و مشاور در جلسه کمک بسزایی در بهتر برگزار شدن جلسه دفاع خواهد کرد.
  3. انتخاب زمان مناسب برای جلسه دفاع: بهترین زمان برای برگزاری جلسه دفاع صبح پس از ساعت 10 صبح می­باشد.
  4. دقت در جزئیات: با توجه به اینکه استادان بر روی پایان­نامه مطالعه دقیق دارند، تسلط بر همه فصول و اطلاعات پایان‌نامه الزامی است. هم­چنین مطالعه دانشجو درباره موضوع پایان­نامه و به روز بودن اطلاعات وی از آخرین پژوهش­های انجام شده کمک شایانی به وی خواهد نمود.
  5. حضور در جلسات دفاع دیگران: شرکت در جلسات دفاع دیگران، ضمن آشنایی دانشجو با فرآیند برگزاری جلسات دفاع پایان­نامه و کسب مهارت و تجربه­های لازم، به او کمک می­کند تا بتواند نکات مهمی را بیاموزد.
  6. 6. تدارک و تمهیدات لازم : تهیه یک نسخه از پایان‌نامه و مشخص کردن قسمت‌های مهم آن، بررسی کامل لپ‌تاپ برای پیشگیری از مشکلات احتمالی، آماده ­­نمودن فایل‌های پایان‌نامه و تهیه نسخه پشتیبان از آن‌ها، کنترل قبلی پاورپوینت دفاع و سیستم‌های نمایش سالن جلسه، تهیه کاغذ و خودکار برای نوشتن نکات استادان، وسایل پذیرایی (از قبیل آب، میوه و سایر مغذی) پیش از برگزاری جلسه دفاع ضروری است.
  7. تهیه پاورپوینتی جذاب و کامل: نرم­افزار رایج تهیه و ارایه فایل پایان­نامه دانشجویان معمولاً Power Point می­باشد که با نمایش اسلایدهای آن در جلسه به توضیح مطالب خود می‌پردازند که اولویت­بندی مطالب جهت ارایه کلیه مطالب مهم و کلیدی حائز اهمیت است.
  8. هماهنگی حجم مطالب براساس زمان جلسه: تنظیم زمان برای ارائه بخش‌های مختلف پایان‌نامه و تناسب حجم مطالب با زمان جلسه از موارد مهم دیگر است. معمولا برای دفاع دانشجو 30 تا 45 دقیقه زمان در نظر گرفته می‌شود، از این‌رو دانشجو باید برای توضیح هر بخش از پایان‌نامه زمانی مناسب اختصاص دهد.
  9. تعیین نحوه روایت و بیان خود: میزان تسلط بر بیان مطالب و فن سخنوری سخنوری به جلب نظر داوران و حضار کمک می‌کند که دانشجو می­تواند از مطالب تهیه شده خلاصه و یا چکیده­ای را از قبل برای خود آماده و آنها را مرور نماید.
  10. تهیه فهرستی از پرسش‌های احتمالی: با توجه به اینکه در طول جلسه دفاع داوران سئوالاتی را مطرح خواهند نمود، دانشجو می­تواند با یادداشت نمودن سئوالات احتمالی در حوزه موضوع پایان­نامه خود و پاسخ­های مربوط به آنها، می­تواند جلسه دفاعیه را طبیعی و جذاب­تر نماید.
  11. تمرین و تکرار قبلی: دانشجو برای تسلط بر اجرای خود، باید پیش از روز برگزاری جلسه چند بار به‌تنهایی و چند بار در جمع دوستان یا خانواده دفاع خود را تمرین کند. حتی می‌توان اجرای تمرینی را ضبط کرد و با گوش­کردن به آن نقاط ضعف‌ خود را پیدا کرد.
  12. غلبه بر استرس: داشتن استرس تا حدی طبیعی است، اما با رعایت چند مورد می­توان از افزایش میزان آن جلوگیری کرد؛ به طور مثال، داشتن استراحت کافی و خواب مناسب، تغذیه کافی می­توانند به افزایش انرژی و قوای جسمانی دانشجو کمک شایانی نماید. همچنین می­توان توسط مقالاتی که داوران نوشته­اند به ویژه مقالاتی که مرتبط با موضوع پایان­نامه است، ضمن آشنایی با داوران جلسه مطالبی را جمع­آوری کرد. در نهایت، مراجعه به یک مشاور خوب نیز می‌تواند به رفع استرس بیش از حد کمک کند.
  13. مشورت با استاد راهنما: استفاده از تجربیات و دریافت راهنمایی­های مفید استاد راهنما کردن تأثیر بسیاری دارد و باید یک هفته پیش از زمان جلسه دفاع نسخه‌ای از پایان‌نامه‌ را برای او و داوران فرستاد.
  14. انتخاب و تهیه پوششی مناسب: داشتن ظاهر آراسته و تهیه تهیه لباسی شیک و مرتب در جلسه، در نگرش داوران و حضار می­توان تأثیر داشته باشد.
  15. آمادگی و حضور در جلسه دفاع پیش از حاضرین: آماده‌سازی زودتر فضا و امکانات باعث آرامش دانشجو خواهد شد تا تمرکز او فقط بر اجرای دفاعیه معطوف شود.

 

1- دریافت و تکمیل فرم آمادگی برای دفاع

2- امضاء استاد راهنما و استاد مشاور به منظور تایید آمادگی دانشجو برای دفاع (البته بدون درج تاریخ)

3- تحویل مدارک زیر به گروه:

– فرم آمادگی برای دفاع

– یک نسخه پرینت از پایان نامه (نیازی به صحافی نیست اما ظاهر پایان نامه نباید مشکلی داشته باشد. فرمت‌ها باید رعایت شده باشد)

– یک سی دی حاوی: فایل پایان نامه  فایل پاور پوینت ارائه

فایل منابعی که در فهرست منابع آمده است (منابعی که نسخه کاغذی هستند نیازی به ارائه نیست)

– جدولی که استاد راهنما و استاد مشاور مشخص کرده باشند که در چه روزهایی و چه ساعاتی برای تشکیل جلسه می‌توانند به دانشکده تشریف بیاورند

– گواهی کاربرد نتایج پایان نامه در صنعت

– گواهی ارسال مقاله یا قبول چاپ مقاله به همراه مقاله‌های مورد نظر

4- اخد تاریخ و ساعت دفاع و نام داور (معمولا دو تا چهار روز پس از انجام مرحله قبل)

5- تهیه آگهی اعلام جلسه دفاع و تحویل پنج نسخه از آن به گروه

6- انجام سایر امور اداری در محل دانشگاه

 

نکات مهمی که در زمان برگزاری جلسه دفاع از پایان‌نامه کارشناسی ارشد یا دفاع از پایان‌نامه دکتری نیز دانشجویان باید به آن توجه کنند، عبارت‌اند از:

  1. شروع درست، پرانرژی و جذاب: آغاز کلام برای شروع جلسه دفاعیه بهتر است با نام خدا و معرفی خود و موضوع پایان‌نامه باشد، سپس به معرفی استاد راهنما و مشاور با ذکر لفظ استاد یا دکتر و تشکر از آنها و حاضرین در جلسه. یک مقدمه مناسب و توأم با احترام می‌تواند تاثیر خوبی بر حاضران در جلسه بگذارد و در نهایت به پایانی خوب ختم خواهد شد.
  2. بیان موضوع پایان‌نامه‌: دانشجو می­بایست براساس برنامه‌ریزی‌اش‌ داستان پایان‌نامه خود را بیان کند و نکات مهم را طبق اولویت‌هایی که مشخص کرده تشریح نماید؛ دلایل انتخاب موضوع پایان‌نامه، اهداف پژوهش، اهمیت آن، ساختار کلی و روش تحقیق، چگونگی گردآوری اطلاعات، فراز و فرودهای فرآیند تحقیق، دستاوردهای پژوهش، مدت زمان پژوهش و… در این بخش می‌توان به متمایز و مفید و موثر بودن پژوهش اشاره کرد تا ارزش کار مشخص شود.
  3. طرح سوالات و فرضیه‌ها: اساس شکل­گیری هر پایان­نامه بر مبنای پرسش‌هایی است و در هر فصل به یکی از آن‌ها با طرح فرضیه‌هایی پاسخ داده می‌شود که پاسخ این سوالات باید کوتاه، مفید و مختصر باشد، مگر در یک صورت؛ استادان خواستار توضیح بیشتری باشند.
  4. بیان نتیجه‌گیری: بخش پایانی پایان­نامه، نتیجه­گیری است که در آن باید دانشجو نتایجی که از پژوهش­ها بدست آورده است، بیان نماید.
  5. ادای احترام مجدد و قدردانی از استادان: در پایان جلسه ضروری است از استادان سپاسگزاری مجدد بعمل آید کرد که دانشجو می­تواند یک اسلاید را در قسمت پایان ارائه خود با ذکر نام و یک پیام تقدیر از اساتید اختصاص دهد.

 

  1. سطح علمی و کاربردی پایان نامه
  2. نحوه تجزیه و تحلیل، بحث و نتیجه‌گیری
  3. نحوه و میزان استفاده از منابع و ماخذ و به روز بودن آنها
  4. نحوه تنظیم و تدوین مطالب و حسن نگارش نحوه بکارگیری جداول و منحنی‌ها و شکل‌ها
  5. نحوه ارائه پایان ‌نامه و میزان توانایی دانشجو در پاسخ به سوالات در جلسه دفاعیه
  6. پذیرش نهایی مقاله استخراج شده از پایان نامه در مجلات ISI، علمی- پژوهشی و کنفرانس‌های بین‌المللی و یا ملی

 

  1. دریافت اصلاحات مورد نظر از داوران در پایان جلسه دفاع.
  2. اعمال اصلاحات مورد نظر داوران و مراجعه مجدد به داوران ضمن همراه داشتن یادداشت آنها مبنی بر اصلاحات مورد نظر جهت دریافت تأییدیه شفاهی از آنها.
  3. دریافت امضاء استاد مشاور در صفه مخصوص پایان­نامه در صورت تایید داوران.
  4. پایان نامه را نزد دو داور ببرید تا ایشان نیز صفحه مخصوص را امضاء نمایند.
  5. دریافت امضاء مدیر گروه رشته در صفحه مخصوص پایان نامه .
  6. تهیه مقاله از پایان­نامه با مشورت استاد راهنما طبق فرمت دانشگاه و تهیه یک فرم مبنی بر تأیید مقاله توسط استاد راهنما.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *